Ervaringen Helmond met satellietmetingen: ‘Elke maand lokale, feitelijke data’
In maart stelde het college van B&W van Helmond het nieuwe Programma Geluid en Lucht tot 2031 vast. Een van de zaken die opvalt in dat programma is de meting van de luchtkwaliteit met satellietbeelden. ‘We zien de satellietbeelden als een extra databron, die ons lokale en feitelijke informatie biedt. De data verwerken en interpreteren vraagt wel om extra capaciteit’, vertelt Frank Wijnen, beleidsadviseur Milieu, Geluid en Lucht bij gemeente Helmond. We stelden hem 3 vragen hierover.
De satellietmetingen in Helmond hebben een bijzondere oorsprong. Oud- burgemeester Fons Jacobs won ze tijdens een congres en schonk ze aan de gemeente. Toenmalig wethouder Arno Bonte bracht het balletje verder aan het rollen. In combinatie met een specifieke uitkering van het Schone Lucht Akkoord (SLA) gaf Helmond er in 2023 een vervolg aan. Sindsdien gebruikt de gemeente de satellietbeelden om de luchtkwaliteit te volgen.
1. Wat leveren de satellietmetingen op?
‘De satellieten leveren ons informatie die daadwerkelijk gemeten is, niet berekend. En dat is lokale informatie. Voor Helmond is dat van belang, omdat de dichtstbijzijnde representatieve meetpunten van het landelijk meetnet in Eindhoven en in de Vredepeel liggen. Dat is behoorlijk ver van Helmond.
Satellietbeelden geven ons inzicht hoe de deken van luchtvervuiling zich boven Helmond gedraagt. We zien waar de concentraties hoger en lager zijn. Ook is goed zichtbaar waar verhogingen van fijnstof- en stikstofdioxideconcentraties optreden.'
'En daar krijgen we eens per maand informatie over. De GCN-kaarten geven de concentraties per jaar. Door die maandelijkse update zien we hoe bepalend het weer en het seizoen zijn voor de luchtkwaliteit. Afhankelijk van het seizoen en de weersomstandigheden doen zich regelmatig pieken voor in de concentratie van ongezonde stoffen, terwijl het jaargemiddelde keurig binnen de norm blijft. De satellietbeelden helpen ons dus om de feitelijke situatie in Helmond secuurder in beeld te krijgen.’
2. Vervangen de satellietbeelden een andere meetmethodiek?
‘Nee, we gebruiken ze naast andere methoden. Elke methode voegt iets toe aan ons beeld van de luchtkwaliteit. We gebruiken het Landelijk Meetnet om te toetsen of onze lokale metingen kloppen. Lokaal meten burgers verschillende milieuaspecten, onder meer met het burgerinitiatief Helmond Meetnet. Lokale metingen zijn er ook via het Innovatieve Meetnet van de Regio Zuidoost-Brabant. Maar er zijn te weinig meetpunten in Helmond om een dekkend beeld van onze stad te krijgen. Vandaar dat we de satellietbeelden graag toevoegen.’
‘Wat nu helaas nog niet kan, is op basis van satellietmetingen bronnen identificeren. Daar hadden we wel op gehoopt. De regionale achtergrondvervuiling vertroebelt het zicht op bronnen. En de satellietmetingen zijn nog te grofmazig. Om zicht te krijgen op de bronnen maken we gebruik van waardevolle informatiebronnen en rekenmodellen van het RIVM, zoals de grootschalige concentratiekaarten (GCN) en de GCN-tool. Die geven inzicht in concentraties én bronnen. Overigens ook best grofmazig, per vierkante kilometer, maar heel goed bruikbaar.'
'Elke meet- en monitoringsmethode heeft dus zijn voor- en nadelen, maar ze voegen allemaal een stukje toe aan ons inzicht in de luchtkwaliteit in Helmond.’
3. Wat verwacht je de komende jaren uit de satellietbeelden te halen?
‘Satellietmetingen zijn relatief nieuw binnen het huidige instrumentarium. Ik verwacht dat die techniek zich nog verder ontwikkelt. We gaan kijken of er meer te halen valt uit de satellietmetingen door de metingen te vergelijken met andere databestanden. Een team dataspecialisten van de gemeente helpt ons daarbij. We willen bijvoorbeeld kijken of we de algemene achtergrondvervuiling kunnen scheiden van vervuiling die echt uit de stad zelf komt. We weten nu al dat verkeer een belangrijke factor is voor deze vervuiling. Daarom proberen we het autogebruik te verminderen en doorgaand verkeer om de stad heen te leiden. Maar we willen ook weten welke andere stedelijke kenmerken bijdragen aan een slechtere luchtkwaliteit, zeker omdat Helmond de komende jaren nog duizenden woningen toevoegt.’
‘Verder zijn de gezondheidsverschillen tussen wijken in Helmond behoorlijk groot. Als gemeente willen we die ongelijkheid verkleinen. Gezondheid is breder dan alleen luchtkwaliteit, maar luchtkwaliteit speelt zeker een belangrijke rol. We hopen via de satellietmetingen te zien of wijken met grotere gezondheidsproblemen ook structureel een slechtere luchtkwaliteit hebben.'
'We willen dus kortgezegd uitzoeken welke locaties prioriteit hebben als we de luchtkwaliteit verder verbeteren.’
