Gemeenten en Longfonds kunnen elkaar versterken
Longfonds maakt zich sterk voor gezonde longen en gezonde lucht voor iedereen. Dat biedt aanknopingspunten voor praktische samenwerking met gemeenten. De onderzoeken van Longfonds en de praktijkverhalen van longpatiënten kunnen gemeentelijk beleid kracht bijzetten.
Gezonde Lucht Akkoord
‘Het volgende akkoord moet wat ons betreft het Gezonde Lucht Akkoord heten in plaats van het Schone Lucht Akkoord’, zegt directeur Károly Illy van Longfonds. ‘Bij gemeenteraden kunnen we met gezonde lucht veel beter uit de voeten dan met schone lucht. Op een of andere manier ligt schone lucht politiek gevoeliger dan gezonde lucht, door de associatie met milieu en klimaat. Wij leggen er de nadruk op dat mensen niet ongezonder mogen worden doordat ze simpelweg ademhalen. En niemand is tegen gezonde burgers.’
Gemeenten steunen met feiten
Onderzoek en feiten zijn de basis onder het werk van Longfonds. Zo is er de jaarlijkse Monitor Gezonde Lucht van Longfonds. Die meet het draagvlak voor maatregelen voor een betere luchtkwaliteit bij wegverkeer, houtstook, veehouderij en industrie. De factsheet van de Monitor Gezonde Lucht kan gemeenten een steun in de rug geven bij hun luchtkwaliteitsbeleid. Uit de monitor komt bijvoorbeeld naar voren dat 70 procent van de Nederlanders voor een verbod op houtstook is als de lucht te vies is. Longfonds biedt ook de Gezonde Lucht Check, waarmee mensen ieder uur de luchtkwaliteit op hun postcode kunnen zien. Een real-lifecheck op basis van gegevens van het RIVM. Gemeenten kunnen deze Gezonde Lucht Check in hun communicatie opnemen, bijvoorbeeld op hun eigen website.
Longfonds financiert daarnaast veel ander onderzoek. Bijvoorbeeld een uniek onderzoek van de Universiteit Utrecht. Daarin werden 4.000 kinderen gevolgd van vóór hun geboorte tot in de puberteit om daarmee het effect van luchtvervuiling op de ontwikkeling van astma te onderzoeken. Ook is Longfonds opdrachtgever voor de jaarlijkse Longmonitor van Nivel. Dit instituut onderzoekt wat luchtvervuiling precies betekent voor het leven van mensen met een longziekte.
Longpatiënten met een verhaal
‘In Utrecht informeerden GGD en Longfonds vorig jaar samen gemeenteraadsleden over de effecten van houtstook. De GGD bracht technische informatie in. Longfonds was gevraagd te vertellen wat houtrook doet met longpatiënten. Wij werken vaker samen met GGD’en voor gemeenten. Zowel om raden en bestuurders te informeren als om burgers voor te lichten.
Longfonds werkt ook veel samen met longpatiënten die goed kunnen vertellen wat ongezonde lucht voor hun dagelijks leven betekent (zie kader). Indringende verhalen vaak, die indruk maken bij bijvoorbeeld bijeenkomsten over houtstook’, vertelt Illy.
‘Wij hebben niet de capaciteit om in alle 342 gemeenten voorlichting te geven, maar als een gemeente nu denkt ‘ik wil wel gebruik maken van de kennis en contacten van Longfonds’, neem dan gerust contact op’, biedt Illy aan.
Lange adem
‘Door patiëntenverhalen worden mensen zich beter bewust van de impact van luchtvervuiling; ze horen dat mensen er echt ziek van worden. Ook houtstookverboden helpen voor die bewustwording. Hoe meer gemeenten het voorbeeld van gemeenten als Amersfoort en Utrecht volgen, hoe normaler het wordt, zelfs als je niet zwaar inzet op handhaving. Minder hout stoken gaat om gedragsverandering en dat is een kwestie van een lange adem. Net zoals het 15 jaar heeft geduurd voor het de norm werd om een autogordel te dragen’, zegt Illy. ‘En elk klein beetje helpt. We zien nu al in de draagvlakmonitor dat het steeds normaler wordt om rekening te houden met de buren bij houtstook.’
Akkoord niet vrijblijvend
Longfonds streeft ernaar dat de advieswaarden voor luchtkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2021 leidend worden. Want dan pas is de lucht echt gezond. Illy: ‘Daarvoor moet het Rijk de lead nemen. Het is immers ondoenlijk als elke gemeente voor zichzelf bepaalt om aan die waarden te voldoen of niet. Dus het Rijk heeft hier een belangrijke stap te zetten en gemeenten zouden hun best moeten doen om ervoor te zorgen dat het geen vrijblijvend akkoord is om de doelen van het SLA te halen.’
‘Marshmallows roosteren is al te veel’
Charis (33) heeft een allergische vorm van astma. Luchtvervuiling maakt haar ziek, maar ook sigaretten, pollen, parfum en heel veel andere stoffen. Vanaf haar tiende moest ze regelmatig school missen en haar studie Journalistiek kon ze niet afronden door haar ziekte. Op haar 23ste werd ze volledig arbeidsongeschikt verklaard. Charis heeft een onvoorspelbare vorm van astma. ‘Soms ben ik al helemaal buiten adem en doodmoe van een paar stappen naar de bank, soms kan ik moeiteloos 6.000 stappen op een dag zetten. Daardoor kan ik eigenlijk niks plannen en als ik tóch een afspraak maak, moet ik die vaak weer afzeggen. Dat doet natuurlijk ook veel met je sociale contacten en vriendschappen.’
‘Je ziet aan de buitenkant niet dat ik ziek ben, dat is aan de ene kant wel fijn. Maar het betekent ook dat ik het vaak moet uitleggen.’ Om meer begrip te creëren maakt Charis voor de social media van Longfonds elke maand filmpjes over wat haar longziekte voor haar leven betekent. En ze geeft interviews. ‘Ik zou wel meer willen doen, maar mijn energie is beperkt. Als ik een interview doe, kan ik verder op die dag niks meer ondernemen.’
‘In een straat waar 100 mensen wonen, hebben er 7 een longziekte. De buurman van mijn vriend houdt ervan om op een zomeravond marshmellows te roosteren. Zoiets simpels zorgt bij mij al voor benauwdheid. Gelukkig laat hij dit achterwege als ik bij mijn vriend ben. Het weer en de plek waar je woont maken verschil, maar mensen om je heen kunnen ook zorgen dat de omgeving gezonder wordt. En gemeenten kunnen dat helemaal. Door een stookverbod bij code rood van de Stookwijzer, door mensen te stimuleren het ov te nemen, door voorlichting. Mensen bewust maken van de impact van luchtvervuiling, of het nou van de barbecue is of door industrie, is heel belangrijk.’