Ga naar de inhoud
logo schoneluchtakkoord (naar homepage)
Direct naar
  • Contact
Schone Lucht Akkoord
  • Home
  • Over SLA
  • Thema's
  • Actueel
  • Dashboard SLA
  • Samenwerkruimte
  • Contact
  • Contact
  1. Home ›
  2. Actueel ›
  3. Nieuws Schone Lucht Akkoord ›
  4. Samen Meten bestaat 10 jaar

Samen Meten bestaat 10 jaar

Gepubliceerd 18 november 2026

Op 11 november vierden burgerwetenschappers samen met professionals op de participatiedag van het Schone Lucht Akkoord (SLA) het 10-jarig bestaan van het netwerk Samen Meten. 10 jaar geleden was de verhouding tussen deze groepen nog afwachtend. Hoe anders was dat vorige week: er werd open met elkaar gesproken over techniek, community building, vertrouwen in citizen science-data en over de vraag hoe burgerwetenschap kan bijdragen aan beleid.

Terugblik op de SLA-participatiedag

Bernadet Overbeek, projectleider Gezonde Leefomgeving bij het RIVM, opende de jaarlijkse SLA-participatiedag feestelijk vanwege het 10-jarig bestaan van het netwerk Samen Meten. Daarna vertelde Charles Wijnker, directeur milieu en veiligheid van het RIVM, over de groei van Samen Meten in het afgelopen decennium: van een aantal pioniers tot een serieus netwerk van burgerwetenschappers. En het blijft groeien. Steeds nieuwe burgerinitiatieven die zelf luchtkwaliteit meten sluiten zich aan. Het resultaat: er is steeds meer gedetailleerde data over luchtkwaliteit beschikbaar op specifieke locaties. In combinatie met data van landelijke meetstations en modelgegevens geeft dit meer kennis over de lokale luchtkwaliteit. Volgens Niels Kastelein, plaatsvervangend directeur Gezonde Leefomgeving van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, vergroot dit niet alleen het inzicht rondom luchtvervuiling. Burgerwetenschap is ook van belang voor het vergroten van bewustwording en kennis delen.

samenmeten2026_012 Charles voor roze SLA logo
Charles Wijnker (RIVM) aan het woord

Ook Henri de Ruiter, projectleider van Samen Meten bij het RIVM, is tevreden met het groeiende netwerk en de veranderende rol van onderzoeksinstituten binnen het netwerk. In 2016, tijdens de eerste symposium van Samen Meten, werd de wens uitgesproken Samen Meten te ontwikkelen tot een echt netwerk met een betere verstandhouding tussen overheid en burgers. Dit blijkt een decennium later geslaagd. Tegenwoordig is er meer wederzijds begrip en vertrouwen. Onderzoeksinstituten hebben geleerd te luisteren en staan meer open voor gesprek en samen analyseren en duiden van de luchtmetingen van burgerinitiatieven. De Ruiter vertelde dat zijn team in 2026 gewerkt heeft aan identificatie van piekmomenten in de sensordata. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de rookpluimen van natuurbranden. Daarnaast hebben ze het Samen Meten Sensorenspel ontwikkeld, bedoeld voor iedereen die een lokaal meetnet wil opzetten. Met het spel ervaar je dat dit veel meer behelst dan sensoren plaatsen. Waargenomen trends in het afgelopen jaar: toename in het delen van burgermetingen, vooral die over NO2 en geluid, en data-analyse met AI hetgeen steeds meer mogelijkheden biedt. Het plan is om in 2027 het dataportaal op www.samenmeten.nl te vernieuwen.

De dag werd afgesloten met een catwalk met 6 pitches van verschillende citizen science-activiteiten. En natuurlijk met de jaarlijkse bekendmaking van de gemeenten met de meeste luchtsensoren. In absolute aantallen was Rotterdam de winnaar. En in Leusden staan de meeste luchtsensoren in verhouding tot het aantal inwoners.

samenmeten2026_023 Henri met de uitslag van de meeste sensoren
Henri de Ruiter (RIVM) maakt bekend welke gemeenten de meeste luchtsensoren hebben.

Hierna een kort verslag van de workshops en sessies.

Burgerwetenschap in de beleidscirkel – Bereik je samen de eindstreep?

Deze sessie was speciaal voor beleidsmedewerkers en -adviseurs van gemeenten, GGD’en en andere overheidsorganisaties die worstelen met hoe ze met burgerwetenschap moeten omgaan. De sessie bestond uit 3 onderdelen: een uitleg over hoe ze daarmee omgaan in het project Hollandse Luchten, uitkomsten van beleidsinnovatieonderzoek en een nieuwe roadmap voor beleidsmakers.

Hollandse Luchten

Nehis Osage (Waag Futurelab) vertelde over Hollandse Luchten, een burgerwetenschapsproject waarbij enthousiaste bewoners van Noord-Holland samenwerken met lokale overheden en wetenschappers om meer inzicht te krijgen in de lokale luchtkwaliteit. Een belangrijk subdoel is om de drempel tussen bewoners, kennisinstituten en experts te verlagen. Naast deelnemers doen er tal van lokale en landelijke organisaties mee. Een groot aantal deelnemers heeft een fijnstofmeter in de tuin, die elke 5 minuten een meting doet en waarvan de data op de online kaart van Hollandse Luchten zichtbaar is. Verder meten deelnemers stikstofdioxideconcentraties.

Omdenken over citizen science

Hollandse Luchten heeft onderzocht hoe je burgerwetenschap kunt benutten voor beleid op het dossier luchtkwaliteit. Eline Verhoeven (RIVM) vertelde er meer over. Beleidsmakers hebben soms zo hun twijfels over citizen science. Op een A4'tje waren er 9 geformuleerd, inclusief hoe je ze weerlegt en omdraait. Bijvoorbeeld, heel herkenbaar: "Ik heb al genoeg informatie om goed beleid op te kunnen maken." Citizen science leidt wel degelijk tot andere perspectieven. Zoals verrassende resultaten of aanvullende lokale details, die een aanknopingspunt zijn voor verder brononderzoek. Burgerwetenschap levert voor gemeenten zowel bruikbare data op als een waardevolle dialoog met bewoners. Die uitwisseling is misschien zelfs nog belangrijker dan de data zélf: het geeft je als gemeente inzicht in lokale zorgen en zorgt voor meer draagvlak voor luchtkwaliteitsbeleid. In het rapport Handelingsperspectief dankzij burgerwetenschap staan de belangrijkste resultaten. In het onderzoek is ook het samenwerkingsspel 'aan zet!' ontwikkeld, dat helpt om samen in gesprek te gaan over burgerwetenschap en een plan van aanpak op te zetten.

Nieuw: roadmap Burgerwetenschap voor Beleidsinnovatie

Participatie wordt steeds belangrijker en krijgt een grotere rol in beleid. Het is bijvoorbeeld een van de thema's van het Schone Lucht Akkoord. De verschillende handvatten om burgerwetenschap te benutten staan in een nieuwe roadmap 'Burgerwetenschap voor Beleidsinnovatie'. Tijdens de sessie gingen deelnemers deze roadmap invullen met een eigen casus, daarbij geïnspireerd door een voorbeeld van de fictieve gemeente Zeevliet. De stappen bleken herkenbaar, maar dat betekende nog niet dat het gemakkelijk was elk van die stappen concreet te formuleren. Of om kansen te identificeren. Het leverde levendige discussies op. 'Veel dank voor jullie waardevolle feedback; hiermee kunnen we de roadmap verder verbeteren', klonk aan het eind van de sessie.

Ontmoeten

In de workshop ‘Elkaar blijven ontmoeten: hoe geven we dat vorm?’ spraken burgerwetenschappers vanuit het hele land elkaar. Hester Volten van het RIVM en Anouk Spelt van Citizen Science-NL leidden het gesprek. De meeste deelnemers waren citizen scientists van het eerste uur; sommigen waren relatief nieuw. Doel van de workshop: ervaringen delen en behoeften ophalen rondom de vraag ‘hoe blijven we met elkaar in contact nu het Europese project CitiObs ten einde loopt?’ Eerder kwamen een aantal deelnemers namelijk in het kader van dit project al tweemaal samen op locatie. Na een werkbezoek bij het lokale burgermeetnet luchtkwaliteit in Rotterdam, gingen ze naar dat van Eindhoven. Dit gebeurde in het kader van het Europese project CitiObs, een 4 jaar durend project waaraan uiteindelijk 86 citizen science-initiatieven deelnamen. De bijeenkomsten in Nederland werden als zeer waardevol ervaren en daarom is het doel om ook na afronding van dit project bijeenkomsten te blijven organiseren.

Tijdens de sessie werd er besproken hoe de deelnemers van de workshop dat samen kunnen regelen. Er zijn nu plannen om in 2027 weer bijeen te komen, waarschijnlijk weer op locatie. Daar zal het gesprek worden vervolgd over bijvoorbeeld (jongere) burgers voor een langere periode betrekken en commitment van de gemeente. Dit zijn ook zaken die Tom van Doveren van de Luchtclub Rotterdam benadrukte in zijn presentatie over de herstart van zijn burgermeetnetwerk in oktober 2025. ‘De techniek is niet het belangrijkste’, vertelde Van Doveren, ‘je hebt vooral actief betrokken deelnemers nodig. Daarom is community building nu ons belangrijkste uitgangspunt.’ Andere uitgangspunten van Luchtclub Rotterdam 3.0: metingen in een klein gebied en lokale media betrekken.

samenmeten2026_025 geanimeerde zaal
Peter van Breugel (DCMR Milieudienst Rijnmond) in gesprek met Tom van Doveren (Luchtclub Rotterdam)

Verhalen vertellen

In de sessie ‘Verhalen vertellen met data’ kwamen 3 verhalen aan bod over het eenvoudig en begrijpelijk presenteren van luchtkwaliteitsmetingen. Niet op de gebruikelijke manier met grafieken en getallen tot achter de komma, maar met een authentiek verhaal, het liefst met beeld of op kaart. Verhaal 1: burgerwetenschappers Els Jansen en Ruud van Munster organiseren fijnstofwandelingen met hun Digital Pollution Painter. Daarmee maken ze fijnstofconcentraties zichtbaar op foto’s van bepaalde plekken. Hoe meer stippen op de foto, hoe hoger de PM2,5-concentratie op die locatie. Zo zie je wat je inademt. Het oorspronkelijke idee van kunstenaar Robin Prince verwerkten zij tot hun eigen model. Software en bouwinstructies zijn voor iedereen beschikbaar op GitHub. Verhaal 2: Wim van der Linden van de Stichting Gezond Leefmilieu maakt met de lokale LeefOmgevingsKwaliteitsIndex (LOKI) in 1 getal luchtkwaliteit en geluid op een aantal plekken in Helmond zichtbaar. LOKI vereenvoudigt de informatie over fijnstofconcentraties (PM2,5 en PM10) en geluid (dB(A) (dag en nacht) tot één score, van 0 (zeer slecht) tot 10 (goed). De LOKI-scores zorgen voor een helder beeld van de gemeten blootstelling aan luchtvervuiling en geluid. Dit vereenvoudigt het gesprek met de lokale wethouder over mogelijke maatregelen op de drukke verkeersader de Kasteeltraverse. Verhaal 3: Bob Hermanns van de Atlas Leefomgeving presenteerde de nieuwe tool ‘Vind je plek’. Ga je verhuizen en heb je wensen voor je nieuwe woonplek? Wil je graag een schone lucht, een groene omgeving of is de nabijheid van winkels en cafés juist belangrijk voor jou? Dat kun je aangeven in deze tool, die vervolgens voor heel Nederland jouw persoonlijke score qua ‘ideale woonplek’ berekent op een schaal van 1 tot 10.

Een dataschat: toepassingen met burgermetingen

De grote hoeveelheid sensormetingen van burgers leveren een schat aan informatie op, niet alleen voor de eigenaar van een meetkastje, maar ook voor gemeenten en onderzoekers.

Verkeersmaatregelentool

De eerste spreker was Evelyne Elst van de Vlaamse Milieumaatschappij. Onze Vlaamse zuiderburen bouwden een tool, in het kader van het LIFE project CityTRAQ, waarin je het effect van verkeersmaatregelen kunt toetsen aan echte metingen. Het begon met een knelpuntanalyse, met pilots in Brugge, Gent en Antwerpen. Uit de pilot Brugge bleek dat hogeresolutiemetingen met veel burgersensoren je een beter inzicht biedt in ruimtelijke variaties en lokale hotspots. Dit kan een goede basis zijn voor een lokaal luchtbeleidsplan. De pilot Antwerpen draaide rond telraam-verkeerssensoren waarmee je je verkeersmodel kunt verbeteren. En in de pilot Gent stonden kinderen centraal. Een opvallend instrument was de highfiverobot die werd geplaatst aan de poort van basisschool De Krekel. Elke ochtend kunnen leerlingen de robot een high five geven om aan te geven hoe zij naar school zijn gekomen: te voet, met de fiets of met de auto. De robot registreert die keuze. Tegelijk toont een scherm de real-time luchtkwaliteitsgegevens. De gedachte hierachter is dat speelse interactie vaak meer effect heeft op bewustwording dan pure cijfers of waarschuwingen.

Het doel van CityTRAQ is efficiënt, effectief en datagedreven lokaal luchtkwaliteitsbeleid.

De Digitale Tweeling van Alkmaar

In het tweede deel van deze sessie kwam Marcel de Lange van de gemeente Alkmaar aan het woord. Alkmaar bouwde een Digital Twin, een digitale kopie van hun stad, waar ook sensormetingen van burgers een belangrijke plek hebben. Hij gaf een korte demonstratie van de kaartlagen. Een Digital Twin kan onder andere samenhang visualiseren, overzicht bieden en procedures versnellen. De Lange brak ook een lans voor Digitale Tweeling Nederland. Voor alle 342 gemeenten draait de basis voor de Digitale Tweeling al. Je kunt als gemeente starten en de eerste behoeften meteen ontwikkelen.

Vertrouwen

Janneke Elberse en Kirsten Vegt, beide onderzoekers bij het RIVM naar perceptie en gedrag, leidden de interactieve sessie ‘Vertrouwen in data en de mensen die er iets mee moeten’. Deelnemers vulden een online enquête in over hun eigen vertrouwen over het wat, wie en hoe van burgerwetenschap. Aan de hand van de resultaten gingen ze met elkaar in gesprek over de oorzaken van het verschil in vertrouwen in wat universiteiten met citizen science-data doen (hoog) en het vertrouwen in wat bestuurders ermee doen (laag). De universiteit werd gezien als een objectieve organisatie, waar kennis centraal staat. Dat geeft vertrouwen.

Dat is veel minder het val bij bestuurders. Mogelijke redenen: besluitvorming is niet altijd transparant en er spelen waarschijnlijke meerdere belangen. Elberse en Vegt vertelden in de sessie ook over de resultaten van het onderzoek van het Rathenau Instituut naar vertrouwen in de wetenschap. Daarin kwam naar voren dat bij burgerwetenschap de discussie zich (nog steeds) vernauwt tot vertrouwen in de gebruikte methode. En dat het beeld van burgerwetenschappers als wantrouwige bezorgde burgers achterhaald is. Zij zijn wel kritisch, maar leveren graag een bijdrage aan de kennis. Tot slot toonde de studie aan dat, net als bij ‘gewone’ wetenschap, de stap van data naar beleid vaak niet wordt gemaakt.

samenmeten2026_029 RWS in gesprek met brandbriefschrijver
Burgerwetenschapper Walter Takens in gesprek met Kelvin Koop en Muriël van Oers van Schone Lucht Akkoord-team

Tips en ideeën voor het Schone Lucht Akkoord

Voor een complex vraagstuk als luchtkwaliteit is de samenwerking tussen overheid, burgerinitiatieven en maatschappelijke organisaties een randvoorwaarde voor succes. Samenwerking gaat niet altijd vanzelf, stelde Evelyn Hijink van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vast. Al sinds 2020 is zij betrokken bij het Schone Lucht Akkoord. 'We hebben als Rijksoverheid niet de rol om rechtstreeks met burgers en initiatieven te schakelen. Dat is echt de taak van gemeenten. Maar participatie en citizen science is een belangrijk thema van het Schone Lucht Akkoord en onze rol is wel om gemeenten hierin te faciliteren en te kijken of en waar er nog blinde vlekken zijn. Daarom gaan we daar in deze sessie graag over in gesprek.'

'Het halfvolle glas dreigt leger te worden, de schuimkraag neemt toe'

Daarna gaf Teus Hagen een presentatie. Op de Participatiedag in 2025 deelde hij samen met andere burgerwetenschappers een brandbrief uit gericht aan de mensen achter het Schone Lucht Akkoord waarin ze vroegen om meer en nauwere samenwerking. Inmiddels zijn daar samen met Schone Lucht Akkoord beleidsmakers en onder begeleiding van het RIVM goede gesprekken over gevoerd. De samenwerking loopt, maar kan altijd beter. Wat goed is, is dat de kwaliteit van de metingen enorm is toegenomen. Verder is er wetenschappelijke en politieke bewustwording gekomen die het lokale nieuws heeft gehaald.

Maar er zijn ook knelpunten, waaronder de observatie dat met de data niets gebeurt en dat mensen afhaken. Oorzaken daarvan zijn onder andere een gebrek aan structuur en continuïteit, evenals een gebrek aan waardering en een gebrekkige dialoog tussen burgers en overheden. In de woorden van Teus Hagen: 'Het halfvolle glas dreigt leger te worden, de schuimkraag ("ruis c.q. ondoorzichtigheid") neemt toe'. Volgens Teus moet iedereen zijn 'steentje bijdragen'. Hijzelf gaf vast het goede voorbeeld door Maas-keitjes (dragees met amandel, cacao, rozijnen en abrikozen) uit te delen. In 2 sessies gingen deelnemers met elkaar in gesprek hoe ambtenaren en burgers beter kunnen samenwerken. Alle ideeën kwamen op kaartjes terecht en kregen een plek op de kaarten groen (Zeker doen), oranje (Misschien doen) en rood (Niet doen).



  • Actueel
    • Nieuws Schone Lucht Akkoord
    • Abonneren nieuwsbrief Schone Lucht Akkoord
    • Nieuwsbrieven SLA
    • Agenda
    • Schone Lucht Jaarcongres

Delen
  • Delen op LinkedIn
  • Download PDF
  • Deze pagina delen op Bluesky

Over ons

Schone lucht is van levensbelang, voor iedereen.  Het doel van het Schone Lucht Akkoord is om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het is een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten. Samen streven de deelnemende partijen naar een gezondheidswinst van minimaal 50 procent in 2030 ten opzichte van 2016. In het Schone Lucht Akkoord werken het ministerie van IenW, het RIVM, Rijkswaterstaat, de provincies en de deelnemende gemeenten samen aan schonere lucht.

Archief

Archief van schoneluchtakkoord.nl

Over deze site

  • Toegankelijkheid
  • Privacyverklaring
  • Verantwoording
  • Cookies
  • Persvoorlichting