Gemeente Nijmegen: dichter bij een weg bouwen kan zonder gezondheidsconcessies
Nijmegen voert een nieuwe planregel in, die het mogelijk maakt woningen vanaf 15 meter van drukke wegen te bouwen. Deze afstand wijkt af van het afstandsadvies van 25 meter van de GGD. Dimitri Lamers, senior adviseur luchtkwaliteit van gemeente Nijmegen, en Max Nguyen, beleidsadviseur luchtkwaliteit, leggen uit waarom dit nodig is en hoe ze die planregel en het draagvlak ervoor realiseerden.
De afgelopen jaren week Nijmegen door de enorme toename van woningbouw regelmatig af van de afstandsadviezen van de GGD. Dat advies luidt: minstens 25 meter afstand houden van een drukke binnenstedelijke weg als bron van ongezonde lucht. Het gaat om wegen waar per dag minstens 10.000 auto’s en andere voertuigen rijden.
‘Dat advies is in Nijmegen als maatregel in het uitvoeringsprogramma voor luchtkwaliteit 2020-2030 van de gemeente opgenomen', vertelt Max Nguyen. ‘Omdat het geen planregel was, konden de ontwikkelaars bij de gemeente er makkelijker van afwijken. Dit gebeurde dan ook heel regelmatig, vanwege de enorme bouwopgave. Dit schuurde met onze ambities voor het beschermen van gevoelige bestemmingen, waaronder woningen.’
Nijmegen zocht daarom naar een nieuwe aanpak, die én woningbouw de ruimte geeft én bewoners van die woningen niet blootstelt aan ongezonde lucht.
Meten op diverse afstanden en hoogtes
Dimitri toetste de inzichten die de gemeente al had over de ongezonde plekken in de stad, aan de nieuwe Europese grenswaarden die in 2030 gaan gelden. Daar rolden plekken uit met mogelijke overschrijdingen van fijnstof en vooral stikstofdioxide. ‘Voor die hotspots, meestal langs drukke wegen, hebben we gedetailleerde luchtkwaliteitsberekeningen laten uitvoeren. We hebben gevraagd naar de luchtkwaliteit op 5, 10, 15 en 25 meter en ook op verschillende hoogtes, voor als er hoogbouw aan weerszijden van die weg komt te staan. Daaruit bleek dat de luchtkwaliteit op de deze hotspots, zelfs als we een ruime marge inbouwen, op 15 meter van de weg al voldeed aan de nieuwe Europese grenswaardes’, vertelt Dimitri.
‘Op 15 meter van een drukke weg bleek de luchtkwaliteit meestal al te voldoen aan de nieuwe Europese grenswaardes’ – Dimitri Lamers, gemeente Nijmegen
Overleg met interne ontwikkelaars
‘Tot 15 meter van een drukke weg bouwen kan dus. Maar dan wilden we van die 15 meter voor het bouwen rond alle drukke binnenstedelijke wegen wel een planregel maken in plaats van een maatregel. Dat betekent dat op die plekken dan echt geen uitzonderingen meer kunnen zijn. We hebben dit besproken met de interne projectontwikkelaars. Die vonden dat wel een beperking. Toen we hieraan begonnen, hadden we 'professionele ruzie' in de tent’, vertelt Dimitri.
‘Uitleggen hielp. We hebben duidelijk gemaakt dat wij die woningen echt niet zo ver mogelijk van de weg willen hebben. Maar dat het ons erom gaat dat mensen er gezond kunnen wonen. We konden de berekeningen laten zien, waaruit heel feitelijk spreekt waar het wel en niet gezond wonen is. We spraken een-op-een met hen en komen ook nu nog steeds bij hen terug, zodat ze niet overvallen worden door informatie. Dat heeft gewerkt om de weerstand weg te nemen. Het zou daarnaast goed zijn om alle communicatie van collega’s van milieu te bundelen, zodat niet elke dag een ander voor de deur staat met een nieuwe eis. Daarvoor zouden eigenlijk alle milieuplannen gelijktijdig ontwikkeld moeten worden.’
Max vult aan: ‘Voor de ontwikkelaars was er door de berekeningen vertrouwen dat dankzij deze regel de nieuwe EU-richtlijnen gehaald worden, waardoor de bouw geen vertraging oploopt.’
Overleg met GGD
Omdat Nijmegen afwijkt van een weloverwogen GGD-advies, lag overleg met de GGD voor de hand. Max: ‘Voor ons is het belangrijk dat bij deze organisatie draagvlak is voor deze nieuwe afstandsnorm. Zij zitten mee aan tafel om te adviseren als we nieuwbouwprojecten bespreken. De GGD staat voor gezond wonen, maar is niet blind voor de nijpende noodzaak om woningen te bouwen. Dankzij de gedetailleerde berekeningen rond de hotspots, kon ook de GGD positief staan tegenover de 15-meterregel. Die boden voldoende onderbouwing om te kunnen zien dat de nieuwe planregel een acceptabele verruiming is.’
Overleg met wethouder
Het voorstel om de afstandsnorm bij drukke verkeerslocaties terug te brengen tot 15 meter, maar dan wel als planregel, is voorgelegd aan de wethouder. Daar rolde vervolgonderzoek uit: onder meer of er toch een juridische achterdeur is om af te kunnen wijken van die 15 meter. Bijvoorbeeld door in de onderste verdiepingen geen woningen te bouwen.
Veel partijen erachter
Dimitri: ‘Ik denk dat er op deze manier veel partijen achter kunnen staan. Het gaat om toekomstige bouwprojecten. Het gaat om een harde regel, maar als milieuafdeling kunnen we bepalen of een uitzondering toelaatbaar is. We kunnen beter voldoen aan de woningbouwopgave. En ons uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit, dat een omgevingsprogramma wordt, past nog steeds in de doelen voor schone lucht in de omgevingsvisie.’
Dit omgevingsprogramma, met de nieuwe planregel en meer maatregelen om de lucht te verbeteren, ging eind 2025 naar de gemeenteraad.
Gevoelige bestemmingen blijft 25 meter
In de nieuwe planregel is een belemmeringengebied luchtkwaliteit vastgelegd, waarbinnen woningen vanaf 15 meter van drukke wegen kunnen worden gebouwd. Voor scholen, verzorgingshuizen en andere gevoelige bestemmingen houdt de gemeente de minimale afstand aan van 25 meter tot een drukke weg. Dit is in dezelfde planregel vastgelegd. ‘Projectontwikkelaars krijgen dat vooraf te horen als een harde ‘nee’ tegen een plan dat hier niet aan voldoet. Of een ‘ja, mits’ als ze het plan zo aanpassen dat het wel gaat voldoen. Dat werkt tot nu aardig goed, te meer omdat er niet dagelijks van die bestemmingen bijkomen’, zegt Max.