Kadevervanging Rotterdam bewijst: grootscheeps emissievrij bouwen goed mogelijk
Een volledig emissievrije vloot van werktuigen, ondersteund met slimme laadinfrastructuur. Daarmee laat Rotterdam zien dat zero-emissie bouwen geen toekomstmuziek meer is. Het kadevervangingsproject aan de Westerkade is een zeer ambitieus praktijkvoorbeeld van emissievrij werken in de grond-, weg- en waterbouw.
Paul van de Lande is adviseur bij Stadsontwikkeling en werkt namens de gemeente Rotterdam al sinds begin 2022 aan zero-emissie bouwmaterieel. Volgens hem is dit project het bewijs dat de markt verder is dan veel opdrachtgevers denken. 'Wat mij opvalt, is dat aannemers vrijwel nooit zeggen dat het niet kan', vertelt hij. 'Ze zeggen meestal: het kan uiteraard, hoe gaan we het organiseren?'
Elektrisch steeds logischer
Bij het kadevervangingsproject is emissievrij werken niet langer een ambitie, maar de norm. 'Bij dit project is voor het eerst op zo'n grote schaal zo'n grote diversiteit aan emissievrije machines tegelijk ingezet', zegt Van de Lande met trots in zijn stem. 'Van elektrische hijskranen, damwandentrillers en crushers tot elektrische duwboten. Ook in andere bouw- en onderhoudsprojecten wordt steeds meer zero-emissiematerieel ingezet en in toenemende mate geëist. Sommige toepassingen zijn eigenlijk een no-brainer. Kleinere machines, zoals een minigraver of een knikmops, kennen al een lagere Total Cost of Ownership in een elektrische variant ten opzichte van diesel. Dan is diesel simpelweg niet logisch meer.'
Juist lokaal veel uitstoot
TNO-onderzoek uit 2021 laat zien dat mobiele werktuigen zo'n 7,4 procent van de stikstofemissies en 2,8 procent van fijnstofemissies voor hun rekening nemen. Ondanks die relatief beperkte percentages is de sector emissierijk per machine: het gaat vaak om dieselaandrijving en relatief oude motoren. 'Kijk maar eens naar de rookpluim als een dragline op diesel een berg zand oppakt', zegt Van de Lande. 'In deze stad wordt enorm veel gebouwd, gesloopt en onderhoud gepleegd, waar veel mobiele werktuigen aan te pas komen. Graafmachines, maar ook aggregaten, compressoren en pompen, die juist lokaal veel uitstoot veroorzaken.' Daarom stelt Rotterdam steeds vaker eisen. 'Voor materieel met een vermogen onder 56 kilowattuur geldt inmiddels een zero-emissieverplichting. We werken eraan om deze eis later dit jaar in ons moederbestek op te nemen.'
Gratis leidraad
In de Leidraad Schoon en Emissieloos Bouwen in de aanbesteding, een gratis download van kennisplatform CROW, zijn de afspraken uit het SEB-convenant vertaald naar concrete teksten voor contract en aanbesteding.
Bouwlaadpas sleutel tot succes
Een belangrijke voorwaarde voor emissievrij bouwen is beschikbaarheid van elektriciteit. Rotterdam koos voor een pragmatische aanpak, waarbij onder andere de bouwlaadpas werd geïntroduceerd. Aannemers kunnen bestaande publieke laadpalen voor elektrische auto's gebruiken. Door registratie weet de gemeente waar en wanneer de aannemers stroom gebruiken en kan de laadpaalbeheerder het laadsysteem aanpassen aan het afwijkende gebruiksprofiel. Met succes: de bouwlaadpas wordt al honderden keren per jaar gebruikt. 'Niet alleen door aannemers, maar ook bij evenementen zoals de Rotterdam Marathon', merkt Van de Lande op. 'Daarnaast kiest Rotterdam ervoor om stroomaansluitingen te benutten bij bruggen, gemalen, markten en andere gemeentelijke voorzieningen. En de gemeente werkt samen met ov-bedrijf RET aan ov-stroom toegankelijk maken voor opladen.'
Organisatie bouwplaats grootste uitdaging
Voor zware toepassingen spelen grote accucontainers een steeds belangrijkere rol. Ze kunnen piekvermogens leveren aan bijvoorbeeld elektrische heimachines. Toch zijn er nog obstakels, bemerkt Van de Lande. Die liggen volgens hem minder bij de techniek dan bij de organisatie van de bouwplaats. Ook de omschakeling naar elektrotechniek vraagt nieuwe kennis in de sector. 'Nu hebben we nog veel vakmensen die alles weten van dieselinjectoren, smeerolie en roetfilters. Maar op een emissievrije bouwplaats heb je vooral medewerkers nodig die verstand hebben van ampèrages en laadtechniek. Het komt nog te vaak voor dat een machine niet goed opgeladen wordt door gebrekkige kennis van de techniek.'
Vijf adviezen voor decentrale overheden
Van de Lande roept gemeenten, provincies en waterschappen op om niet af te wachten, maar door te pakken. Hij heeft vijf heldere adviezen.
- 'Stel om te beginnen eisen aan het kleine materieel. Daarvan zijn voldoende én betaalbare elektrische varianten. Iedereen profiteert ervan: de markt, de inwoners en de luchtkwaliteit. Ik zie bijvoorbeeld in veel gemeenten in de regio nog groenmedewerkers rondlopen met maaiers en bladblazers op benzine. Verder zie ik dat organisaties nog onnodig vaak kleine dieselpompen, aggregaten en compressoren inzetten, waar een elektrische variant een veel betere optie is.'
- 'Ga actief de dialoog aan met marktpartijen. Als je uitvraagt wat elektrisch kan, voorspel ik dat je verrast zult zijn hoe ver aannemers al zijn. En hoe constructief ze zullen meedenken.'
- 'Als je de smaak te pakken hebt, onderteken dan het SEB-convenant. Want dan kun je de SPUK SEB-subsidie gebruiken. Zo kun je voor de meeste werkzaamheden in de grond-, weg- en waterbouw de meerkosten voor elektrificering deels vergoed krijgen.'
- 'Verzamel enthousiaste mensen die het gewoonweg leuk vinden om hiermee aan de slag te gaan. Ook bestuurlijk enthousiasme helpt.'
- 'Rotterdam heeft de zero-emissiezone voor stadslogistiek ingevoerd. Uitstootvrij rijden is de norm, en voor opdrachten van Rotterdam vragen wij dit ook buiten de binnenstad. Dit zorgt voor een sneeuwbaleffect. Zo zal een hovenier die in Rotterdam en omliggende gemeenten werkt, sneller investeren in elektrisch gereedschap en vervoer.'
