Dag van de Schone Lucht 2026

De Verenigde Naties heeft 7 september uitgeroepen tot 'International Clean Air Day for Blue Skies'.  Luchtvervuiling is een internationaal gezondheidsprobleem die zich niet aan de grenzen houdt. Daarom is het belangrijk om samen te werken, zowel nationaal als internationaal.

Burgerwetenschappers

In Nederland zijn er een groot aantal burgerinitiatieven die lokaal met sensoren de luchtkwaliteit in kaart brengen. Burgers die data verzamelen en daarmee bijdragen aan de wetenschap, noemen we burgerwetenschappers. Het is belangrijk dat deze kennis ook beleidsmakers bereikt. Daarom heeft het Schone Lucht Akkoord burgerwetenschappers en beleidsmakers bij elkaar gebracht op de Dag van de Schone Lucht.

Omdat burgerwetenschappers in heel Nederland actief zijn, vond de bijeenkomst plaats op 3 locaties: Rotterdam, Den Bosch en Utrecht.

Rotterdam

In Rotterdam was een hoge opkomst en een gevarieerd publiek. De eerst pitch werd gegeven door Dieter Pientka uit Middelburg. Hij is al van jongs af aan geïnteresseerd in het weer en de lucht en presenteerde een helder verhaal over het belang van schone lucht voor de gezondheid en hoe citizen science hieraan kan bijdragen.

• Slides pitch Dieter Pientka (pdf, 1.1 MB)

De tweede pitch werd gegeven door de Luchtclub uit Rotterdam. De Luchtclub bestaat sinds 2020 en was destijds een initiatief van de gemeente Rotterdam. In die tijd waren er 700 sensoren actief.

Een aantal deelnemers van het vorige project en enkele nieuwe mensen blazen het initiatief nieuw leven in. Zij willen vanuit de community, lokaal, citizen science in gaan zetten, en noemen het daarom ook community science. Er waren geen slides bij deze pitch.

Tijdens de brainstorm zijn de burgerwetenschappers met beleidsmakers in discussie gegaan over concrete stappen die ze kunnen maken om de samenwerking te versterken. Een aantal inzichten:

• Er is een gebrek aan continuïteit aan de beleids- en bestuurderskant.
• Het is belangrijk een vast contactpersoon aan te stellen bij de burgerinitiatieven.
• Gebruik wat er al is, zoals het Samen Meten platform van het RIVM en het Citizen Science NL netwerk.

Den Bosch

In Den Bosch gaf Teus Hagen de eerste pitch. Hij komt uit Noord-Limburg en is al heel lang actief op het meten van luchtkwaliteit met sensoren. Volgens Teus is er een gebrek aan continuïteit aan de beleidskant, is het definiëren van een onderzoeksvraag heel relevant, mist er dialoog met overheden over metingen en analyses, en is het belangrijk om feitelijke, transparante en gezondheidsgerichte informatie te ontwikkelen waarmee gemeenten iets kunnen doen.

• Slides pitch Teus Hagen (pdf, 506 kB)

Ton Ammerlaan vertelde in de tweede pitch over de problematiek rondom luchtkwaliteit in Lent, een dorp dichtbij Nijmegen. Het project Lentse Luchten heeft al veel bereikt. Er is nu bijvoorbeeld een warmere samenwerking met de gemeente.

• Slides pitch Ton Ammerlaan (pdf, 1.3 MB)

Een aantal inzichten uit de brainstorm in Den Bosch:

• Neem de tijd om elkaars belangen te leren kennen en betrek het bestuur vroeg in het project.
• Formuleer heldere doelen van het project en wat je gaat doen met de resultaten.
• Het kan nuttig zijn om de metingen van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit te vergelijken met lokale sensor metingen en ervaringen van omwonenden.

Utrecht

In Utrecht pitchten burgerwetenschapper Frans Kets en van Dorien Dorresteijn van GLOBE. Frans vertelde over het project Lucht Voor Leidschendam-Voorburg en Dorien had het over het snuffelfietsproject op middelbare scholen in Nederland.

• Slides pitch Frans Kets (pdf, 537 kB)
• Slides pitch Dorien Dorresteijn (pdf, 2.9 MB)

Een aantal inzichten uit Utrecht:

• Verwachtingsmanagement is belangrijk: wat kun je wel en wat kun je niet met data van sensoren?
• Meer vertrouwen in elkaar is nodig.
• De terugkoppeling door beleidsmakers van wat er met de aangeleverde meetgegevens is gedaan, moet beter.

Wat nu?

Er was veel enthousiasme over deze bijeenkomst en er is meer behoefte aan samenkomen. Ook is het van belang om het perspectief van de beleidsmaker meer uit te lichten. Samen met CS-NL en het RIVM gaat het SLA kijken hoe we de bijeenkomsten kunnen structureren. In de tussentijd zijn er een aantal andere evenementen op het gebied van citizen science en participatie:

• Scivil Citizen Science Network Day op 28 september 2026
• Participatiedag RIVM op 11 november 2026
• Themabijeenkomst Citizen science en participatie op 17 november 2026
• CS-NL Netwerkdag op 29 januari 2027
• Meetkoppel-weekend op 30 en 31 januari 2027