Maak kennis met Lex Fresen
In 2020 ging Lex Fresen het SLA-thema Industrie vormgeven. Dat doet hij samen met Margret Groot, die in hetzelfde team Industriële emissies van de afdeling Luchtkwaliteit en Gezonde Leefomgeving van Rijkswaterstaat zit. Zij adviseren het ministerie van IenW en ondersteunen gemeenten, provincies en omgevingsdiensten. ‘Bij de start van het Schone Lucht Akkoord (SLA) zat niet iedereen te wachten op scherper vergunnen. De winst van het SLA is dat provincies, gemeenten en hun omgevingsdiensten gezondheid omarmd hebben als invalshoek bij vergunnen.’
Als chemisch technoloog en na bijna 20 jaar bij de Provincie Noord-Holland en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied was Lex Fresen goed thuis in de vergunningverlening aan de industrie. ‘Toen het Schone Lucht Akkoord van start ging, kreeg inzetten op gezondheid van burgers opnieuw de aandacht die het hoort te krijgen. In de jaren ervoor stimuleerde de politiek vooral de economie en had ze minder oog voor de gezondheid van haar burgers. De wetgeving bood in theorie wel mogelijkheden om scherpe emissie-eisen te stellen en schonere technologie te eisen bij een vergunningsaanvraag. Maar in de praktijk werd veelal aan de bovenkant van de wettelijk toegestane emissierange vergund. De opdracht vanuit de politiek aan de omgevingsdiensten was destijds simpelweg: voer de wet- en regelgeving uit. Zonder de expliciete vraag om scherpe emissiegrenswaarden in de vergunning op te nemen’, zegt Lex Fresen. ‘Ik vond het jammer dat omgevingsdiensten daardoor niet de kans kregen om meer voor milieu en gezondheid te doen.’
Scherper vergunnen juridisch okay
‘Het bedrijfsleven geloofde niet in het scherper vergunnen, zoals het Schone Lucht Akkoord vroeg. Volgens de industrie was het scherp vergunnen juridisch zelfs helemaal niet toegestaan’, vertelt Lex. ‘Het eerste wat we deden: laten onderzoeken of het wel mogelijk was om scherpe emissiegrenswaarden te eisen bij vergunningverlening. En of je bedrijven kunt verplichten om zich te houden aan die strenge emissie-eisen. Adviesbureau KokxDeVoogd zocht het uit: dat kon.’
Politieke keuze
‘Wettelijk was er dus geen belemmering. Maar je kunt niet tegen een omgevingsdienst zeggen ‘veel succes en aan de slag met dat scherper vergunnen’. Dat was in het verleden ook niet gelukt. Het moest een bewuste keuze zijn van het politieke bestuur, met een duidelijke opdracht aan de omgevingsdiensten. Daarom hebben we samen met de SLA-themagroep Industrie in 2022 de beleidsnota Scherp en uniform vergunnen opgesteld, om provincies te helpen met hun beleid en bij het formuleren van de opdracht aan de omgevingsdiensten. Toen het SLA begon had alleen de provincie Groningen scherper vergunnen in haar beleid staan. Nu alle provincies.’
Scherper vergunnen, hoe doe je dat?
Alles goed en wel, maar hoe doe je dat in de praktijk, scherper vergunnen. Wat eis je? Hoe breng je dat nieuws bij bedrijven? Hoe controleer je erop? ‘Ook daar hebben we veel producten voor bedacht. Opleidingen gegeven voor de medewerkers van provincies en omgevingsdiensten zoals een juridische opleiding, een opleiding meten en monitoring voor handhavers en een opleiding over de algemene regels in het Besluit activiteiten leefomgeving. Ik ben met een roadshow langs een aantal provincies getrokken om samen te ontdekken wat scherper vergunnen voor hen kan betekenen. Mijn insteek was steeds ‘Provincie, pak die regierol om te zorgen voor een gezondere leefomgeving en gezondere inwoners. Het gaat niet om het aantal verleende vergunningen, maar om het gerealiseerde milieu- en gezondheidseffect.’ De houding bij het bevoegd gezag en de omgevingsdiensten is echt omgeslagen. Dat is een belangrijk resultaat van het SLA.’
Handreiking Europese richtlijn
Wat helpt is de vernieuwde Richtlijn Industriële Emissies om de gezondheid van burgers beter te beschermen. Die is er sinds 2024. Ook die zet in op de onderkant van de emissierange voor de uitstoot van schadelijke stoffen. De nieuwe Europese richtlijn voor luchtkwaliteit in 2030 helpt ook, geeft Lex aan. ‘Ik werk momenteel samen met de omgevingsdiensten aan een handreiking/format die de omgevingsdiensten en de industrie moet helpen om vast te stellen of de onderkant van de emissierange haalbaar is. Die komt in de loop van dit jaar.’
Verbinden
Behalve coördinator van de themagroep Industrie is Lex ook SLA-regiocontactpersoon voor de provincies Flevoland en Noord-Holland. In die rol stimuleert hij de samenwerkingen tussen provincies en gemeenten die deelnemen aan het SLA. ‘Ik vind het zonde als gezondere lucht niet leeft in een gemeente. Daarom probeer ik ook zo veel mogelijk niet-deelnemers te verleiden om het SLA-akkoord te ondertekenen.’