Wensenlijstje bestuurders op Schone Lucht Akkoord conferentie

Met het nieuwe kabinet in de maak, aan de vooravond van gemeenteraadsverkiezingen en met nieuwe EU-grenzen voor luchtkwaliteit in zicht, hadden veel wethouders en gedeputeerden toch kans gezien om een middag vrij te maken en af te reizen naar Den Haag. Een uitgelezen moment om van gedachten te wisselen over de toekomst van het Schone Lucht Akkoord (SLA). Dat leverde een levendige discussie op tussen de sprekers en de mensen in de zaal.

Omdat het zittende kabinet in de slotfase zit, verving directeur-generaal Milieu en Internationaal, Afke van Rijn staatssecretaris Aartsen als voorzitter van de stuurgroep van het SLA. Zij opende de bestuurdersconferentie. Ook voor haar waardevol om mee te krijgen van zoveel bestuurders wat er lokaal speelt en hoe men aankijkt tegen het Schone Lucht Akkoord, zeker nu in het nieuwe regeerakkoord daarnaar verwezen wordt als ‘uitgangspunt voor toekomstgericht beleid voor milieu en water.’

De Haagse wethouder Robert Barker vertelde daarna in zijn welkomstwoord over de uitbreiding van de zero-emissiezone per 1 januari 2026. Den Haag weert voortaan niet alleen uit het centrum maar ook in het gebied aan de kust vervuilende bestelbusjes en vrachtauto's.

Wensenlijstje

De stuurgroepleden van het Schone Lucht Akkoord (Eva Oosters (gemeente Utrecht) Tobias van Elferen (gemeente Nijmegen) en Huib van Essen (Provincie Utrecht) gingen vervolgens in gesprek met de zaal: ‘Wat moeten we straks met de nieuwe staatssecretaris bespreken?’ Uit de zaal kwam een duidelijk wensenlijstje:

• Verlaag de maximumsnelheid op snelwegen weer. Liefst zoveel mogelijk naar 80 kilometer per uur, 130 is sowieso nergens goed voor.
• Werk toe naar de nieuwe WHO-normen.
• Geef lokale overheden meer beleidsruimte. Bijvoorbeeld om verder te kunnen gaan met ZE-zones zodat die ook voor taxi’s en andere personenauto’s kunnen gelden.
• Onderzoek het effect van luchtvaart op luchtkwaliteit.
• Doe landelijk wat aan houtstook en vuurwerk.

Over de wenselijkheid van bindende afspraken was de zaal verdeeld. Er waren wethouders die een vurig pleidooi hielden voor meer bindende afspraken, onder meer voor houtstook. De vrijwilligheid van het SLA ervaren sommigen als verzwakkend om doelstellingen en grenswaarden te halen. Anderen benadrukten de kracht van gezamenlijk, op vrijwillige basis aan beleid en draagvlak werken.

Blauwdruk houtstookverbod Amersfoort

Wethouder Johnas van Lammeren van Amersfoort vertelde over het Amersfoortse houtstookverbod: ‘Na wat gesputter - ook in de gemeenteraad - is het grotendeels geaccepteerd. We zijn niet gedaagd wat ergens wel de verwachting was. Mocht dat toch gebeuren, dan verwachten we dat het juridisch standhoudt. Wie ons wil navolgen: we hebben een blauwdruk liggen.’ Handhaven bestond afgelopen jaar vooral uit uitleggen. Bij notoire stokers ging Van Lammeren zelf op bezoek. ‘Het gaat niet om beboeten, juist niet, maar om informeren. En dan zie je dat er meer steun is dan je denkt.’ Uiteindelijk hoefde de gemeente maar twee keer een dwangsom op te leggen.

Bekijk de presentatie (pdf, 1.2 MB) van wethouder van Lammeren.

Rechtvaardig beleid

‘De groene huisarts’ Margarita Vossen (huisarts in Zuid-Limburg) legde uit hoe de kwetsbaarste mensen het zwaarst worden getroffen door slechte luchtkwaliteit en wat zij meemaakt in haar praktijk met patiënten met luchtwegaandoeningen. Ze riep de zaal op tot rechtvaardig beleid, waarbij de sterkste schouders de lasten dragen om de lucht schoner te maken.

Bekijk de presentatie (pdf, 2.1 MB) van Margarita Vossen.

Vervolgens lichtte Saskia Kloet (Longfonds) de draagvlakmonitor toe: 70 procent van de mensen vindt het goed dat er geen hout gestookt wordt bij slechte luchtkwaliteit. De draagvlakmonitor is één van de middelen waarmee Longfonds gemeenten en provincies kan ondersteunen om beleid en maatregelen in te zetten.

Bekijk de presentatie (pdf, 1 MB) van Longfonds.

Beleid breder trekken

Namens wethouder Melanie van der Horst vertelde Harry van Bergen dat Amsterdam graag in gesprek gaat met de SLA-partners om ná 2030 de samenwerking voort te zetten en daarbij te gaan werken aan een gezonde luchtkwaliteit die voldoet aan de nieuwe (aangescherpte) WHO-advieswaarden. Als gemeente alleen is het namelijk niet mogelijk om dat doel te halen. Amsterdam pleit voor het verlengen van het SLA na 2030, om dit doel in groter verband na te streven. ‘Het scheelt niet alleen ziektelast en levensjaren, maar ook bijvoorbeeld stikstofdepositie en het levert een betere drinkwaterkwaliteit op. Het is een ambitie waar je nooit spijt van kunt hebben.’

Die combinatie met andere hoofdpijndossiers is ook precies wat het minder progressieve deel van de bestuurders zou kunnen aanspreken, klonk uit de zaal.

Bekijk de presentatie (pdf, 869 kB) van de gemeente Amsterdam.

Aangescherpte EU-richtlijn Luchtkwaliteit in 2030

De lucht is schoner, maar nog niet schoon genoeg, hield Marjolein Smeets de zaal voor. Ze is programmamanager voor de implementatie van de herziene richtlijn luchtkwaliteit bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Vanaf 2030 geldt in Europa een aangescherpte richtlijn Luchtkwaliteit. Deze richtlijn houdt nieuwe verplichtingen in. Vanaf 2026 moet er worden gemeten en uiterlijk in 2028 moeten er routekaarten komen voor een aanpak van punten waar Nederland overschrijdingen verwacht. RIVM verwacht die voor fijnstof, en vooral voor stikstofdioxide, langs snelwegen. Goed nieuws is dat er ook ondersteuning komt vanuit de SLA-organisatie, waardoor die gemeenten en provincies de komende vier jaar kan helpen bij de implementatie van de richtlijn. Meest urgente ondersteuning die de zaal vroeg: een lijst met punten die ambtenaren aan hun nieuwe wethouder kunnen geven om het schoneluchtbeleid soepel door te laten gaan.

De zaal vroeg ook ondersteuning voor het overdrachtsdossier voor een nieuw college van B&W na de gemeenteraadsverkiezingen. En dat beloofde programmamanager van het SLA, Jan Kohl, als afsluiting van deze bestuurdersconferentie.

Bekijk de presentatie (pdf, 1 MB) over de herziene richtlijn.